Vì sao ngân hàng trung ương cần độc lập

Toàn bộ bài học

1. Trao cho chính phủ quyền in tiền trước mỗi kỳ bầu cử, chính phủ sẽ khó cưỡng lại cám dỗ dùng đến quyền đó. Vì thế Ngân hàng Trung ương Indonesia, Banxico của Mexico, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) và nhiều ngân hàng trung ương khác được luật pháp bảo đảm quyền độc lập.

2. Hạ lãi suất hay in tiền mang lại cảm giác dễ chịu ngay: vay rẻ hơn, chi tiêu nhiều hơn. Còn cái giá phải trả, tức lạm phát, đến muộn hơn, thường là sau ngày bỏ phiếu.

3. Ví dụ thực tế: năm 2021, ngân hàng trung ương Thổ Nhĩ Kỳ hạ lãi suất dưới sức ép chính trị nặng nề trong khi lạm phát đang tăng. Đồng lira mất khoảng 44% giá trị so với USD trong năm đó, và lạm phát vượt 80% vào năm 2022.

4. Nhờ độc lập, ngân hàng trung ương dám làm những việc không được lòng dân. Từ năm 1979 đến 1981, ông Paul Volcker, Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), đẩy lãi suất Mỹ lên khoảng 20% để dập lạm phát. Nền kinh tế chịu đau, nhưng đến năm 1983, lạm phát đã giảm từ hơn 13% xuống khoảng 3%.

5. Niềm tin mới là công cụ thực sự. Nếu người dân tin giá cả sẽ ổn định, người lao động và doanh nghiệp không vội đẩy giá lên, nên giữ lạm phát ở mức thấp cũng dễ hơn.

6. Sai lầm thường gặp

   Sai lầm: “độc lập nghĩa là không phải chịu trách nhiệm với ai”. Ngân hàng trung ương có mục tiêu do luật định, công bố các quyết định và giải thích công khai. Chỉ là không ai được ra lệnh cho ngân hàng trung ương trong công việc hằng ngày.

7. Điều cần nhớ

   Ngân hàng trung ương độc lập bảo vệ giá trị đồng tiền của bạn khỏi những toan tính chính trị ngắn hạn. Uy tín giúp giữ lạm phát ở mức thấp.